Məlum olduğu kimi, XVI əsrin sonları – XVII əsrin əvvəllərində, I Şah Abbasın hakimiyyəti illərində (1587-1629) Azərbaycan Səfəvilər dövləti İran dövlətinə çevrilməyə başlamış, XVII əsrin əvvəllərinə qədər Azərbaycan torpaqlarının Osmanlı imperatorluğunun tərkibində qalması və xeyli zəifləməsi nəticəsində ölkədə aparıcı siyasi-iqtisadi rol tədricən İranın daxili vilayətlərinə keçmişdi. 1555-ci ildə paytaxt Təbrizdən Qəzvinə, 1587-ci ildə isə oradan İsfahana köçürüldü. I Şah Abbasın hərbi islahatları qızılbaş tayfalarının nüfuzunu və rolunu azaltdı. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, Səfəvi dövlətinin əsasını qoymuş qızılbaş tayfalarının ana dili olan türk dili Təbrizdə və Qəzvində olduğu kimi, yeni paytaxt İsfahanda da sarayın və qoşunun işlək dili olaraq qalırdı.

Davamı...

Dağlar arasında dərə

dərindi yuxu kimi.

Dağ-dağa duman göndərər

sevgi məktubu kimi.

Göydə yeddi sətir cızan

o göy qurşağına bax.

Kimdi onu yazan? Allah!..

sevgi məktubu kimi.

Bir bax bu ağ kəpənəyə,

sanki qoşa varaqdı.

Uçur çiçəkdən-çiçəyə,

sevgi məktubu kimi.

…Haçan aşar bu sümükdən,

ətdən olan hasarı?!

Ruhum uçar göyə sarı,

***

Bir ömrün sonuna çatıb da bəzi şeyləri saf-çürük etməyin vaxtı yetişəndə kimsə böyründən keçir. Yox, bu kimsə deyil, hardasa unutduğun kölgəndir, səndən ayrılıb düşüb, indi min illər boyu addım-addım, qarış-qarış iyini alıb sənə çatanda qəribə hadisə baş verir, məlum olur ki, ya sən ölməli, onu öz yerinə qoymalısan, ya da onu tək buraxıb başqa bir ad verməlisən. Və bundan sonra insan öldüyü nöqtədən yaşamağa başlayır. Bəlkə də bu, dəli olmağa başladığın məqamdır. Bu anda dəli olduğunu ya boynuna almalı, ya da hər şeyə tüpürüb çıxıb getməlisən. Hara? Bir allah bilir. Sənsə bilmirsən. Heç kəs bilmir.

  ***

 Mənə elə gəlir ki, uzun müddət istirahətə getməyin vaxtıdı. Sözün ki, dünya ilə düz gəlmədi, qələmi yerə qoyub üzünü başqa səmtə tutmalısan. Ədəbi aləmdə ekologiya korlanıb. Bura insanların nifrin tökdüyü yerə çevrilib. Ancaq getməyə başqa bir yer yoxdu.

Davamı...

Vüsalə üçün

İş vaxtıdı.

Birdən kimsə yaxınlaşıb deyir:

- Fikir veribsən, müştərilər də həşəratlaşıb...

Bu sözdən sarsılıram. Bu qız nə qədər ağıllıdır.

Hər şeyi görür, müşahidə edir, hamının eybini, hər kəsin naqisliyini... görür.

Biz nə gündəyiksə, onlar da elədir. Amma...

Həmişə məhz ONLARA yuxarıdan aşağı baxırıq, bu mövqeni əsas hesab edirik, bizdə KÖNÜL yoxdu, qəlb var, o da daşdan...

Baxıram, hər yerdə yaramazlardı, halay tutub gedirlər, ay ləli...

Bunu kimsə anlayır, kimsə yox, şirin yuxudadı.

Siz yuxudan oyanıb zəhərləndiyini bilən adam tanıyırsınızmı?

Mən tanımıram.

Mən heç bir müharibədə olmamışam, ancaq atılan güllələr mənə dəyib.

Yaxşı ki, yaralandığımı sonralar bilmişəm. Bax, bunun özü çox ağırdı.

Çoxdandı ağrıyıram – başım bədənimə ağırlıq edir, ən iti qılıncla vurulsun, yoxsa...  

Günlərin bir günü mən də həşərat olsam, bağışlayın...

Hərdən tənqidçiləri, publisistləri və ümumiyyətlə, «söz haqqında söz yazmağı və söz üzərində gəzişmələr etməyi» sevənləri (bunu bir dəfə şairlərdən biri mənim yazılarım haqqında söyləmişdi... deməli, həm də özümü) cığallıqda günahlandırıram. Bilirsiniz, niyə? Ona görə ki, kiminsə uğurlu bir fikri, uğurlu bir tapıntısı belə adamların uğurlu bir yazısı üçün səbəb - stimul rolunu oynayır.
Amma bir çoxları buna qibtə də edə bilər... Necə adi bir misra fikir axınının ağzını açır, necə bir misradan yapışan insan öz içində qıvrılan fikir burulğanının dərinliklərinə enməyi bacarır, və ən nəhayət, içindəki hay-küyü, təlatümü sakitləşdirdidikdən sonra o misranı, o ifadəni minnətdarlıqla xatırlaya bilir....

Davamı...

Doğrudan da, birisinin qabağından qaçdıqca daldan səni qovalayacaq.

Sözüm İran azərbaycanlılarının barəsindədir.

Bu gün Tehran padşahlarını yendirdilər; sabah görək nə istəyəcəklər.

Qeyri məsələlər hələ öz yolu ilə, mən qorxuram indi də başlayalar ki, bizə Tehranın dili də lazım deyil. Amma öz aramızdı, xudanəkərdə, əgər təbrizlilər indi də belə bir şıltağa başlasalar, yəni indi də deyələr, biz farsi-marsi dili lazım deyil, bizim öz ana dilimiz var, yəni bizim türk dilimiz var – onda nəüzibillah, bilmirəm işlər nə yerə gəlib çatacaq?

Davamı...

*** 

Budaqlarda

tumurcuqların qızıl bardağı

ormanlı dağların kürəklərində yaz küləyi

günəşin məmələrində tər

Mənim çəkmələrimi kim çıxartdı

tüfəngimi kim asdı

Aax Hümmət

Hümmət!

məni hara səsləyir bu qəhbə yaz havası?

Davamı...

İnsan heç olmasa özü-özünə yalan deməməlidir...

Bu gün hər bir sevincin içində dəhşətli bir faciə, çıxılmazlıq yaşanır...

 Bu gün ədəbi tənqid ədəbi prosesi bütün spektrləri ilə, konseptual tutarda görsədə bilirmi?

Bu gün ədəbi tənqid təbii olaraq ədəbi prosesi bütün spektrləri ilə, konseptual tutarda göstərə bilmir. Çünki ədəbi prosesin özü yayğındır, zahirən görünən əlamətlər mahiyyət səciyyəli deyil, bundan da başqa, ədəbi tənqid müəyyən mənada ədəbi proses üzərindəki müfəttiş funksiyasını itirsə də, hələ tam olaraq ona hava və su kimi lazım olan yeni keyfiyyətləri qazanmayıb, indi o, baş verən hadisələrin içində ədəbi-fəlsəfi qanunauyğunluqlar axtarmağa çalışır, ədəbi tənqid iki yol ayrıcına gəlib çıxıb: o, ya total eyniləşdirmə yolunu tutmalı, ədəbi fiqurları bir-biri ilə döyüşdürməklə məşğul olmalı, ya da ədəbi prosesi elə təhlil etməlidir ki, təbii canlanma, fikir ayrılıqları, sağlam ədəbi döyüşlərə gətirib çıxarası, yaxud belə deyək, bu gün Azərbaycan ədəbiyyatında baş verən prosesləri, siz dediyiniz kimi, “tutumu” etibarı ilə dünyaya inteqrasiya edə bilən bir ortam yaransın. Bunun fikirimzcə böyük mənası var. Bəzən deyirlər, özü də haqlı olaraq deyirlər ki, əsərin yaranması “intim işdir”, bunu müzakirələr çıxarmağın, bu barədə danışmağın əhəmiyyəti yoxdu. Ancaq insanlara istədikləri mətləbləri sonsuza qədər demək, ifadə etmək fürsətinin verilməsi, belə deyək, dolu bir qabın bir gün “dibinin görünməsi” insanı görmək istəmədikləri ilə də tuş gətirə bilər.  Normal mübahisələrə qədər bütün “cəngəllikləri” keçmək zorundayıq, bu hamılıqla olan bir işdir, əsəri də, müəllifi də, oxucunu da yalançı mistikadan qurtarmaq lazımdır. Milyon dəfə “sirr, sehr” sözlərini işlədib oxucunun beynini piyləməyə ehtiyac yoxdu, tənqidçi oxucuyla konkret mövzuda söhbət etməlidir. Qayıdaq konkret vəziyyətə. 

Davamı...

İnsan nəyə yanır? Sevdiyinə, dərdlərinə, vətəninəmi? Ya da hamısına birdənmi yanır? İçində eşq olmayan bir insan, eşqin mənasını anlamayan adam nəyə yana bilər ki? Yanmaq, kül olmaq, külü ilə eşqin tozuna qarışmaq, orada yenidən var olmaq ancaq dəli-divanə aşiqlərin işi ola bilər.    

Sevgiyə yanmaq şifahi xalq ədəbiyyatında Kərəmlə bütünləşib. Onun ağzından çıxan eşq min illərdir xalqımızın sevda dolu ürəyində yaşayır və yaşayacaq. Buna əminəm. Çünki bu xalq qədər eşqə, ayrılığa göz yaşları tökən, mahnılar, bayatılar söyləyən ikinci bir xalq yoxdur! 

Təbii ki, eşq üçün bir damla göz yaşı tökənlər belə mənim könlümün ən yuxarı başında yeri olan insanlardır. Eşqin insanı təmizlədiyinə, yenidən var etdiyinə inandığım üçün aşiq olanda adamdan əsla qorxmaram, çəkinmərəm, şübhələnmərəm. Amma məni həyatımda ən çox vətəninə yananlar, millətinə aşiq olanlar və onların Kərəmin "ah"ına dönən ahları təsirləndirib. 
Türk şeirinin böyük ustadlarından olan Nazim Hikmət də ən gözəl şeirlərindən birində "Mən yanmasam, sən yanmasan, biz yanmasaq, necə çıxar qaranlıqlar aydınlığa" deyərək ürəyimdəki yanğını usta bir şəkildə ortaya qoymuşdu. 

Davamı...

- Qızlar, deyəsən, bizi başqa yerə aparırlar axı… - Verka ağ kirpiklərini döyərək əsəbi təbəssümlə dedi.
Qızlar bir-birlərinə baxdılar. Bu qızın da yaman zarafatları var ha… Ancaq bu dəfə, deyəsən, zarafat eləmirdi. Bir neçə dəqiqəliyə onlardan ayrılıb qayadan tökülən çaydan su içməyə gedən əyriqıç, saqqalı hənalı konvoy da bu gün ağır-ağır danışırdı, elə bil sözləri dilindən kəlbətinlə çıxarırdılar, nədənsə bu gün tez-tez təkrar edirdi ki, onları həkimə aparırlar. «Həkim çox, lap çox təcrübəlidir, - konvoy diliynən inandırmaq istəyirdi ki, bu adam əvvəllər rayon poliklinikasında ginekoloq işləyib, - üzünə baxıb xəstəliyini desin. Az qala xəstəliyi qoxusundan tanıyır… Ha-ha-ha!» - konvoy özü öz zarafatından ləzzət alırmış kimi güldü.
Hərdənbir yolda onlarla rastlaşan silahlı adamlar hökmən konvoya bir-iki söz deyib ötür, o isə öz növbəsində öz dilində nəsə mızıldanırdı, hər dəfə qızlar «cələb» sözünü eşidirdilər, bu sözdən sonra onların rastına çıxan adamlar qəh-qəhə çəkib qızlardan birini, daha çox isə sarışın Verkanın qolundan yapışıb kolun dibinə çəkirdilər. Qızlardan o zaman əl çəkərdilər ki, bu tez-tələsik oyun əsgəri vüsala yetirsin. Artıq dörd belə «dayanacaq» qeydə alınmışdı.
- Lap boğaza yığılmışam! - Verka donquldandı. - Heç olmasa Allahın altında süzənəyə tutulaydım, bəlkə, bunun bir xeyri olardı, bizdə kişi yoxdu ki…
Olqa 4 ay idi ki, bu cür yaşayırdı. Pedinstitutu bitirdikdən sonra güc-bəla ilə özünə kazak kəndlərinin birində müəllim yeri tapdı və orada az qala bir il işlədi. Dörd ay qabaq isə kəndə hücum edib bir neçə adamı aparmışdılar. Sonra… kimi isə öldürdülər, kimi isə pul alıb buraxdılar, digərlərini isə Olqa kimi Salambəyin dəstəsinə göndərdilər.
Hələ də haqqında əfsanələr gəzən, adamın canına üşütmə salan Salambəyin hüzuruna gətirildiyi o yağışlı yaz gününü yaxşı xatırlayır. Salambəy iyirmi beş yaşlı arıq bir oğlan olsa da, qırpmaz baxışları polad ülgüc kimi adamı kəsirdi. Ülgüclə daz qırxılmış başı yaşıl dəsmalla Qurandakı hörmə ərəb yazısı üslubunda örtülmüşdü; bu kamufulyajın altında sıx Assuriya saqqalı görsənirdi. O, yağış keçirməyən ayrıca neylon çadırda qalırdı. Görünür, elə indicə başını qırxıb getmişdilər, çadırda odekolon iyi adamı vururdu. Olqanı yanında otuzdurub piyalələrə qırmızı çaxır süzdü.
- Doğrudan qızsan?
Sualın birbaşalığı və qabalığı Olqanı utandırdı, ancaq tezcə yadına saldı ki, belə yerdə abır-həyanı nəzərə almadan elə birbaşa cavab vermək lazımdır. Elə buna görə də başını aşağı saldı. Gözlərini yerə dikmiş halda cavab verdi ki, türmədə yatan nişanlısının yolunu gözləyir, hələ bir sinəsindən asılan medalyonu da göstərdi: bu, üstündə Leninin əksi olan metal yubiley manatının parasıydı. Pulu iki yerə onun Abukarı hələ beş il bundan əvvəl məhkəməyə getməzdən qabaq bölmüşdü, - onda da bu cür yağışlı bir gün idi. O zaman manatın tən yarısını Olqaya uzadıb demişdi: Gözlə! O vaxtdan gözləyir.
- Cəzasını burda, yoxsa Rusiyada çəkir?
- Burda.

Davamı...