SÖZ VAXTI

Par la présente je voudrais bien de vous présenter un des poèmes d’après Hummat Chahbazi :   

      Orta əsrlər şeirində aşiq yarı ilə həmişə üz-üzədir. Necə deyərlər, bir azdan ayrılıq qopacaq. Burada “qopacaq” feli bəlkə də yerinə düşmür. Ayrılıq qopmur, gəlir, ancaq elə gəlir ki, elə bil dünya qopur. Aşıq şeirində isə hər şey ayrılığa oxunur, o “qopur” dediyimiz artıq baş verib, aşıq həmişə ifrat halın, “qəzavü-qədərin” türküsünü oxuyur. Orta əsrlər şeirində “birnəfəslik” (üz-üzə dayanma) məsafəni heç kim qət edə bilmir, deyilən söz az qala ulduzlara çatır, kəhkəşanı gəzib-dolaşır, “niqab” açılmır, söz ünvanına çatmır və bu, sözün öz içində dərin təbəddülatlar yaradır, deyək ki, Nəsimidə bir cür, Füzulidə tamam başqa xassədə.

Bax: http://yusifli.unblog.fr/2008/07/25/epancha-traduction-larticle-de-lauteur-vers-le-francais/

Je connais Hadi Garachay depuis longtemps.

Gülüş  - həyat nəhrində xilasedici halqadır. F. Rable.

Məlumdur ki, komediyada min illərin təcrübəsində yığılıb işlənən süjet arxetipləri həmişə bu və ya digər dünyagörüşü, dünyanı anlama və bədii təfəkkür aləmiylə bağlı olmuş, müvazi olaraq süjet arxetiplərinin keyfiyyət dəyişmələri özünü konflikt və hərəkətin təbiətindəki çevrilmələrdə də göstərmişdir. «Mətnin əşya dünyasının təcəssüm olunduğu bütün məkan kontiniumu hansısa toposda verilir. Mühüm olanı başqa bir cəhətdir – ətrafında mətnin personajlarının hərəkət etdiyi əşya və predmetlərin təsviri, bu zaman məkan münasibətləri sistemi - toposun strukturu meydana çıxır» (4).

Bu dünyada az yazan, hər bir sözünün üstündə əsən, onu yalnız və yalnız özününkü etməyincə ağ kağızın üzərinə köçürməyən, çap olunmaq, görünmək mənasında xəsisdən xəsis....nə bilim, daha bu kimi xüsusiyyətlərə malik olan yazıçılar, şairlər də var. Adam var ki, bütün ömrünü, taleyini Tanrının ona verdiyi gücü, enerjini «şair obrazı» yaratmağa sərf edir; şer yaza bilmək, on kitabın, yüz şerin müəllifi olmaq hələ şairliyə dəlalət etmir – şairlik həmin o «şair obrazının» məhv edilib, yerlə-yeksan edilib dağıdılmasından başlayır. Özün öz içində bişməlisən ki, arzuladığın «qəlibə» düşə biləsən, səni «xam material» kimi kiminsə, nəyinsə «divarına» hörə bilməsinlər.

Vaqif Bayatlının şeirləri haqqında müəyyən məqamlarda söz açmışam; təəssüratım belədir ki, bu şeirlər haqqında hər dəfə yazanda onları vurub keçmək olmur, o mənada ki, bu şeirlər hər dəfə gözlərin qarşısında yeni biçimdə peyda olur, onların sehrini birə-beş artıran nədir belə? Bu sirrin açarı nədədir, hardadır? Bəri başdan deyim ki, bunun üçün əlahiddə bir xüsusiyyət mövcud deyildir, hər şey- dediyimiz ələgəlməz sirr də, başqa digər xüsusiyyətlər də bir bütöv tamın içində, onun bətnindədir; ancaq elə bir formada və biçimdə ki, onu, yaxud onları ayrıca şəkildə təsəvvürə gətirmək, gerçəkləşdirmək, əyaniləşdirmək …mümkünsüz deyildir…

Bədii əsərlərin təhlili zamanı mətnin ən müxtəlif səviyyələrindən bəhs edilsə də, tapılan detalların, ayrı-ayrı işarə və nüansların kökünün harada olması tədqiqatdan kənarda qalır. Mətnin gücü bu tapılan elementlərin əsər məkanında birləşməsindən yaranır.

 ****

nə vaxtsa hamımızın ürəyi belə döyünüb         

hamımız da unutmuşuq həmin vaxtı 

amma dünən Allah üzümə baxdı 

ürəyimin divarları yumulub açılınca

saydım – kirpiklərini ...

Avtobusda gedəndə gördüm səni

Yol keçirdin kimsə yoxdu eynində

Bir kəpənək, bəlkə mələk-kim bilir

Qonmağa yer axtarırdı çiynində.

      Yazıçı Azər Abdullanın hekayə və povestlərini həmişə maraqla izləyirəm. Hər dəfə bu və ya digər nəsr əsəri çap ediləndə diqqətlə oxuyur, bu yazıçının mənə bəlli olan manerasında hər hansı dəyişikliyin olub-olmadığını öyrənmək istəyirəm. Azər bəyin hadisələri çözmək, təsvir etmək, müxtəlif süjet dolanbaclarından keçirmək stixiyası mənə maraqlı gəlir. Azər Abdulla janrın sərhədləri içində hansı hadisənin necə baş verməsi, inkişaf etməsi və başa çatma məntiqini məkan amili ilə sıx surətdə bağlaya bilir – yəni, onun cızdığı “janr dairəsində”, konturları apaydın olan bu məkanın içində hər bir əşyanın yeri, harada, hansı nöqtədə olması, hansı surətlə yerindən tərpənməsi ölçü-biçi daxilindədir.